సాలూరు చినగురువుగారు

సీతారామశాస్త్రిగారు అమ్మవారిని స్తుతిస్తూ సంస్కృతంలో ఒక స్వర జతిని వ్రాసారు. స్వరజతిలో పల్లవి, అనుపల్లవి, చరణం అంగాలుగా ఉంటాయి.
ఆ స్వరజతి –

పల్లవి

అనుపల్లవి

చరణం

లక్షణగీతంలో చెప్పబడినట్టే ముందు రాగలక్షణం, అందులోని స్వరాలు, జన్యరాగం, ఔడవ షాడవ సంపూర్ణములలో జీవస్వరం దేనిని సూచిస్తోంది అన్న విషయాలను సాహిత్యంలో పల్లవిలో చెప్పారు. అనుపల్లవి చరణాలలో దేవి రూపాన్ని వర్ణిస్తూ కీర్తించారు. ఈ సాహిత్యాన్ని స్వరపరిచారు శాస్త్రిగారు.

శాస్త్రిగారి శిష్యుడు ఘంటసాలకు సంగీత సాహిత్య పరిపోషకమైన ఈ స్వరజతి అత్యంత ప్రియమైనది. ఘంటసాల ప్రప్రథమంగా మద్రాసు ఆకాశవాణి కేంద్రంలో గురువుగారి ఈ కీర్తననే ఆలపించారు. అంతేకాక, తాను సంగీత దర్శకత్వం వహించిన ‘సారంగధర’ చిత్రానికి టైటిల్స్ ప్రదర్శించేటపుడు నేపథ్యంగా కూడా ఈ కీర్తననే ఉపయోగించుకున్నారు. ఆయన శాస్త్రీయ సంగీత కచేరీలు చేసే రోజుల్లో కూడా ప్రార్థనా గీతంగా ఈ గీతాన్నిపాడి అమ్మవారిని స్తుతించి కార్యక్రమం ప్రారంభించేవారుట.

సంగీత శాస్త్రంలోని రాగాలలో బేగడరాగంపై తన ప్రియత్వాన్ని శాస్త్రిగారు ఒక పద్యంలో చెప్పారు.

తే.గీ.

అని రాగాలన్నిటిలో అత్యంతమధురంగా పాలమీగడ వంటి రుచిని తలపించేదిగా బేగడ రాగాన్ని వర్ణించారు. ఈ రాగంలోనే శాస్త్రిగారు ఒక వర్ణాన్ని కూడా రచించారు. ఆ వర్ణంలో సాహిత్యం:

పల్లవి

అనుపల్లవి

చరణం

సాధారణంగా తానవర్ణములు చతుశ్రజాతి త్రిపుట తాళమునందుకాని, మిశ్రజాతి ఝంప తాళమునందు కాని, ఖండజాతి అటతాళములో మాత్రమే పూర్వులచే ప్రసిద్ధి చేయబడినవని, చతుశ్రజాతి రూపక తాళమందు వర్ణగ్రంథము కనిపించకపోవుట చేత, సాహిత్యానికి అనుకూలమైన తాళమగుట వలన ఈ వర్ణము రూపక తాళములో తాను రచించినట్టు శాస్త్రిగారు చెప్పారు.

శాస్త్రిగారి విరచితమయిన ఇతర కీర్తనలు-

హంసధ్వని – ఆదితాళంలో రచించిన ‘గణనాథ స్మరణా పావనా’

శంకరాభరణం – ఆదితాళంలో ‘కరుణించరా కరుణానిధే రామ’ ,

గౌరీమనోహరి – ఆదితాళంలో రచించిన ‘ గానము సేయరాదా ప్రణవగానము సేయరాదా’,

పంతువరాళి – ఆదితాళంలో ‘ జగదానందకరా శ్రీరామ’,

మధ్యమావతి – ఆదితాళంలో ‘ ప్రేమలేదా ఉమా సరస్వతి’,

వకుళాభరణం – ఆదితాళంలో ‘దరిసెనమిడరాదా’

పరమ భాగవతోత్తముడిగా శ్రీరాముడిని ఆరాధించిన త్యాగరాజస్వామి ఒరవడిలో సీతారామశాస్త్రిగారు శ్రీరాముడి గురించి రచించిన కీర్తనలు ఇవి.

సింహేంద్ర మధ్యమం – చాపు తాళంలో రచించిన ‘సుగుణ మణి గణ ఖచిత వీణా సుగుణ గాన వినోదినీ’

ముఖారి – ఆదితాళంలో ‘నాదానందమురా ఆహత నాదానందమురా’,

నాదచింతామణి – ఆదితాళంలో రాగభావ స్వర రస పోషణ

మొదలైన రచనలలో శాస్త్రిగారి భక్తి జ్ఞాన వైరాగ్యభావాలను దర్శించగలం. ఈ కీర్తనలన్నీ త్యాగరాజువారి కీర్తన సంప్రదాయమును అనుసరించి సంగీత శాస్త్ర సమ్మతమయన పద్ధతులలో రచించినట్టు శాస్త్రిగారు ప్రకటించారు.

1937 సెప్టెంబరులో వేదవిద్యా పరిషత్ వారి ఆంధ్రాంగ్ల పత్రిక వేదిక్ రీసెర్చి శ్రీ ఆకెళ్ళ సత్యనారాయణరావుగారి సంపాదకత్వంలో వెలువడింది. 1938 ఫిబ్రవరి నుండి, 1938 అక్టోబరు వరకు వెలువడిన 9 సంచికలలో శాస్త్రిగారు సంగీత సాహిత్య సమ్మేళనం అనే శీర్షికలో కొన్ని రచనలను ప్రకటించారు. సంగీత లక్ష్య, లక్షణ విశేషాలతో కూర్చబడి, స్వరపరచిన వర్ణ, కృతి, గేయ, స్వరజతి ప్రక్రియలలో తాను స్వయంగా రచించిన ఈ రచనలలోని గుణదోషములను విమర్శించి ప్రోత్సహించవలసినదిగా గానశాస్త్ర పరిశోధకులను అభ్యర్థించారు.

1934 లో ఓడియన్ గ్రామఫోన్ కంపెనీ వారు చినగురువుగారి కీర్తనలను రికార్డుచేసి విడుదల చేసారు.

వకుళాభరణంలో గానం చేసిన ‘దరిసెనమిడరాదా నీదగు దరిసెనమిడరాదా‘, మధ్యమావతి రాగంలో స్వరపరచిన ‘ప్రేమలేదా ఉమా సరస్వతి‘, కీర్తనలు ఈ రికార్డులో ఉన్నాయి. ‘స్టేజి సంగీతమే శ్రేష్ఠమనుచు నెంచి‘ అంటూ సభలలో గురువుగారు ఆ రోజులలో తరచుగా ఆయన పాడిన పద్యం, రెండువేపులా చేయబడిన రికార్డు. నేడు అది అలభ్యం.